[ଜନସଚେତନତା ବିଶେଷ]

ଜାଣନ୍ତୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ

ମୌସୁମୀ ବର୍ଷାର ଆଗମନ ସହ ପ୍ରକୃତି ଶ୍ୟାମଳ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷ କରି ସାପମାନଙ୍କର ଗତିବିଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ବର୍ଷା ଦିନେ ସାପମାନଙ୍କର ରହିବା ସ୍ଥାନ ବୁଡ଼ିଯିବା, ଖାଦ୍ୟର ସନ୍ଧାନ ଏବଂ ଶୀତଳ ତାପମାତ୍ରା ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ମଣିଷ ବସତି ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଆସନ୍ତି। ସେମାନେ କାହିଁକି ଘରକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ମୁକାବିଲା କରାଯିବ, ତାହା ଜାଣିଲେ ଆତଙ୍କ କମିବା ସହ ଉଭୟ ମଣିଷ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହୋଇପାରିବ।

ଯେତେବେଳେ ଘର ହିଁ ସାଜେ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ

ବର୍ଷର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ସାପମାନେ ମାଟି ହୁଙ୍କା, ପଥର ସନ୍ଧି, ଗାତ କିମ୍ବା ବୁଦା ଭିତରେ ରୁହନ୍ତି। ମାତ୍ର ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାରେ ଏହି ସବୁ ସ୍ଥାନ ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯିବା ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶୁଖିଲା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନଥାଏ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଲୋକଙ୍କ ଘର, ଗ୍ୟାରେଜ୍, ଗୋଦାମ ଘର କିମ୍ବା ଆସବାବପତ୍ର ସନ୍ଧି ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେହୁଏ।

ପ୍ରକୃତ କଥା ହେଉଛି, ସାପମାନଙ୍କର ଏହି ଗତିବିଧି ସହ ମଣିଷର କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ନଥାଏ। ସେମାନେ ମଣିଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତିରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କେବଳ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିଥାନ୍ତି।

ଖାଦ୍ୟ ଚକ୍ର ଓ ତାପମାତ୍ରାର ପ୍ରଭାବ

ବର୍ଷା ଦିନେ ପ୍ରକୃତିର ଖାଦ୍ୟ ଚକ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ। ପାଣି ଜମିବା ଯୋଗୁଁ ମୂଷାମାନେ ଗାତରୁ ବାହାରି ପଳାଇ ଆସନ୍ତି, ବେଙ୍ଗ ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସାପମାନେ ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ମଣିଷ ବସତି ନିକଟକୁ ଚାଲିଆସନ୍ତି।

ଏହା ସହ ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ ମାଟି ଥଣ୍ଡା ହୋଇଯାଏ। ସାପ ଏକ ଶୀତଳ ରକ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ (Cold-blooded) ପ୍ରାଣୀ ହୋଇଥିବାରୁ, ନିଜ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ସେମାନେ ଘରର ଶୁଖିଲା କଂକ୍ରିଟ୍ ଚଟାଣ, ସିଡ଼ି କିମ୍ବା ବନ୍ଦ କୋଠରୀକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଯାହା ବାହାର ପରିବେଶ ତୁଳନାରେ ସାମାନ୍ୟ ଉଷୁମ ଥାଏ।

ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ କିଛି ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର

ଗତ ବର୍ଷ ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା:

• କ୍ୟାବିନେଟ୍ ଭିତରେ ସାପ: ଦିଲ୍ଲୀର ଇଷ୍ଟ ଅଫ୍ କୈଳାସ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟର ତୃତୀୟ ମହଲାରେ ରହୁଥିବା ଏକ ପରିବାର ନିଜ ଘରର କ୍ୟାବିନେଟ୍ ଖୋଲିବା ବେଳେ ପ୍ରାୟ ୩ ଫୁଟ୍ ଲମ୍ବର ଏକ ‘ଧମଣା’ (Rat Snake) ସାପ କୁଣ୍ଡଳୀ ପକାଇ ବସିଥିବାର ଦେଖିଥିଲେ। ପରିବାର ଲୋକେ ଭୟଭୀତ ନହୋଇ ‘ୱାଇଲ୍ଡଲାଇଫ୍ ଏସଓଏସ’ (Wildlife SOS) ଦଳକୁ ଖବର ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ସାପଟିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।

• ଭିଆଇପି ବାସଭବନରେ ଉଦ୍ଧାର: ଗତବର୍ଷ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ (JNU) କ୍ୟାଣ୍ଟିନର ଗ୍ୟାସ ସିଲିଣ୍ଡର ପାଖରୁ ଏକ ନାଗ ସାପ (Spectacled Cobra) ଏବଂ ଏପରିକି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ବାସଭବନ ପରିସରରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଧମଣା ସାପକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା। ଆଗ୍ରା ସହରରେ ତ ଜୁନ୍ ରୁ ଜୁଲାଇ ମଧ୍ୟରେ ୧୦୦ ରୁ ଅଧିକ ସାପ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ କଲ୍ ଆସିଥିଲା।

ସାପ ଦେଖିଲେ କ’ଣ କରିବେ? (ଉଦ୍ଧାରକାରୀ ଦଳଙ୍କ ପରାମର୍ଶ)

୧. ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ: ସାପ ଦେଖି ହୋହଲ୍ଲା କଲେ ସେ ନିଜକୁ ବିପଦରେ ମଣି ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ। ତେଣୁ ଶାନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ। ୨. ଦୂରତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ: ସାପ ଠାରୁ ଅତିକମରେ ୬ ରୁ ୮ ଫୁଟ ଦୂରତାରେ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ତା’ର ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତୁ। ୩. ସାପକୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ: ସାପକୁ ବାଡ଼ିରେ ପିଟି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହାଦ୍ୱାରା ଦେଶର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଆଇନ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେବା ସହ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ୪. ହେଲ୍ପଲାଇନ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ: ତୁରନ୍ତ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ନେକ୍ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍, ବନ ବିଭାଗ କିମ୍ବା ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ସାପ ଉଦ୍ଧାରକାରୀଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅନ୍ତୁ। ୫. ଘର ଆଖପାଖ ସଫା ରଖନ୍ତୁ: ବର୍ଷା ଦିନେ ଘର ଚାରିପାଖରେ ଅଳିଆ ବା କାଠଗଦା ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ ଏବଂ କବାଟ-ଝରକାର ସନ୍ଧି ବନ୍ଦ ରଖନ୍ତୁ, ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ସାପ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ।